2026 gaat de boeken in als een historisch warme zomer. De thermometer ging meermaals voorbij de veertig graden, en de hittegolf van eind juni alleen al duurde twaalf dagen. Ongezien!
Er stond deze zomer nòg een record op scherp. Tussen januari en juni van werden er in België maar liefst 134.178 vaste airco's geïnstalleerd. Meer dan zevenhonderdveertig per dag, 47% meer dan in dezelfde periode vorig jaar, een absoluut record volgens de cijfers van sectorfederatie Frixis die De Tijd begin augustus publiceerde. Zevenhonderdveertig per dag. Om de twee minuten hangt er ergens een nieuwe unit aan een gevel, dag en nacht.
Dat cijfer zegt iets over ons klimaat, en nog meer over hoe wij beslissen als het warm is. Daar kom ik straks op terug. Eerst moeten we het even hebben over die anderhalve kilo vlees in uw hoofd.
Anderhalve kilo warme hersenen
Het menselijke brein produceert ongeveer twintig procent van je lichaamswarmte terwijl het maar twee procent van je gewicht uitmaakt. Als het buiten warmer wordt, moet die warmte weg. Honden gaan hijgen, wij gaan zweten. Zweetklieren draaien harder, het hart klopt sneller, meer bloed gaat naar de huid. Dat kost energie, en die energie moet ergens vandaan komen.
Het deel dat als eerste inlevert, is de prefrontale cortex. Dat is het stuk vooraan onze hersenen dat weloverwogen keuzes maakt, informatie verwerkt en uw gedrag en emoties in toom houdt. Het is ook het stuk dat ons als mensen uniek mens maakt. Rond de eenentwintig à tweeëntwintig graden werkt dat systeem optimaal. Vanaf een graad of zesentwintig zakt uw concentratie merkbaar en worden uw beslissingen slechter. U wordt in de letterlijke zin van het woord ‘wat trager van begrip’.
Uw slaapkamer is de échte thermostaat
Om in slaap te vallen moet uw kerntemperatuur ongeveer een halve graad dalen. Uw lichaam regelt dat door bloed naar handen, voeten en gezicht te sturen en daar warmte af te geven. Blijft het boven de vierentwintig graden in de slaapkamer, dan lukt dat niet en schuift uw inslaapmoment open daalt de slaapkwaliteit aanzienlijk.
Hoe groot dat effect is, weten we sinds Minor et al. (2022) zeven miljoen slaapnachten van 47.628 mensen in 68 landen koppelden aan lokale weergegevens. Een MEGA-studie, met andere woorden. Warme nachten kosten gemiddeld vierenveertig uur slaap per persoon per jaar, bijna twee volle etmalen die u nooit terugkrijgt. Ouderen, vrouwen en mensen in armere landen verliezen daarvan het meest.
Tijdens de remslaap ligt onze thermoregulatie zo goed als stil. U zweet niet of veel minder, u rilt niet, en u bent op dat moment feitelijk een koudbloedig dier dat de temperatuur van zijn omgeving aanneemt. In de literatuur staat die regeling dan ook gewoon beschreven als 'offline'. De warmte knabbelt dus aan die slaapfase waarin je brein de emoties van de dag verwerkt.
Wat dat met u doet, brachten Yoo, Walker et al. (2007) met hersenscans in beeld. Na één nacht slaaptekort reageert de amygdala, uw alarmsysteem, tot zestig procent heftiger op negatieve beelden, terwijl de verbinding met de prefrontale cortex verzwakt. Het alarm staat luider en de rem zit losser. Wie een week slecht slaapt, begint zijn ochtend met de onverwerkte rugzak van de dag ervoor.
De kikker in de kookpot
We worden traag gekookt. Of zo voelt het toch. Het beeld van de kikker in de pot, die het opwarmende water niet voelt tot het te laat is, beschrijft vrij mooi wat een lange hete zomer met ons doet.* De piekdag ziet iedereen aankomen. Het trage afglijden ziet niemand. Het probleem zit hem niet noodzakelijk in die pieken, maar eerder in het feit dat we meerdere dagen over onze limiet gaan.
Hoe dat werkt, is netjes gemeten. Van Dongen et al. (2003) lieten mensen twee weken lang zes uur per nacht slapen. Een klein slaaptekort denkt u, of misschien wel de norm voor sommigen? Hun prestaties zakten geleidelijk naar het niveau van iemand die vierentwintig uur onafgebroken wakker is. Hun eigen inschatting van hun vermoeidheid bleef ondertussen ongeveer gelijk.
Vertaal dat naar een zomer als deze. Na drie weken hitte functioneren we allemaal een stuk slechter dan in mei, en niemand voelt zich bijzonder afwijkend. We hebben onze eigen ijkpunt verplaatst.
Boos op 33°C
Eerst even een mythe debunken: In de berichtgeving over hitte duikt bijna altijd hetzelfde verhaal op: cortisol en adrenaline pieken, en daarom worden we prikkelbaar. Het klinkt ook logisch. De richting van dat verhaal klopt ook. MAAR, wetenschappelijke consensus is iets genuanceerder.
Van waar komt dat verhaal? In 1989 zetten Kukkonen-Harjula et al. acht (!!) mannen in een sauna van 80 en 100 graden en maten hun bloed. Noradrenaline, de stof die uw bloedvaten vernauwt en u klaarzet voor actie, steeg met honderd tot driehonderd procent. Adrenaline bewoog niet. En cortisol, het stresshormoon uit alle krantenkoppen, ging omlaag. Leppäluoto et al. (1986) zagen praktisch hetzelfde.
De belasting is echt, dat wel. De doorbloeding van uw huid kan vertienvoudigen en uw hart moet dat allemaal rondpompen. Alleen zijn net die twee hormonen uit de krant de twee die zich anders gedragen dan het verhaal wil. Met de gebruikelijke slag om de arm, want een sauna van tachtig graden is geen Belgische julidag.
De sterkere verklaring is psychologisch en heet ‘misattributie van arousal’. Uw lichaam is opgejaagd door de warmte, maar dat gevoel bereikt uw bewustzijn zonder etiket. Uw brein zoekt dus een oorzaak in de omgeving, en het vindt bijna nooit de thermostaat. Het vindt uw collega, de fietser die invoegt, uw partner die iets zegt over de afwas. U denkt dat u kwaad bent op die persoon. Eigenlijk bent u kwaad op drieëndertig graden.
Op groepsniveau is het verband tussen hitte en agressie wél stevig gedocumenteerd. Hsiang et al. (2013) legden in Science de zestig strengste studies naast elkaar en vonden per flinke temperatuursprong vier procent meer geweld tussen individuen. Waar onderzoekers het nog over oneens zijn, is het waarom. Naast dat fysiologische pad staat een simpelere verklaring: bij warm weer zijn er meer mensen buiten, vloeit er meer alcohol en is er meer contact, dus meer gelegenheid tot conflict. Een én-én-én verhaal waarbij 1+1 wellicht 3 wordt.
Wie struggelt het hardst?
Hitte raakt mensen die al aan het struggelen waren harder.
Burke et al. (2018) vonden dat een maand die één graad warmer is dan normaal samengaat met 0,7 procent meer suïcides in de Verenigde Staten en 2,1 procent in Mexico. Nori-Sarma et al. (2022) zagen over drieënhalf miljoen spoedopnames dat de heetste zomerdagen ongeveer acht procent meer psychiatrische spoedbezoeken opleveren dan de koelste. De meta-analyse van Liu et al. (2021) komt per graad uit op 0,9 procent meer opnames en 2,2 procent meer sterfte.
Hoe dat werkt, weten we niet volledig. Het slaaptekort, de verminderde impulscontrole en het serotoninesysteem dat zowel je stemming als je lichaamstemperatuur regelt zijn alle drie plausibel, en wellicht versterken ze elkaar. Waar de literatuur wel op lijk te wijzen: hitte maakt mensen niet suïcidaal. Hitte zet de rem losser bij mensen die al in de problemen zaten, en op de schaal van een heel land zie je dat terug in de statistieken.
Ook op vlak van leeftijd zien we verassende effecten. Vorige maand kreeg ik een whatsappje van ons Bobonne: een foto van bompa in de tuin, ingeduffeld in zijn fleece, terwijl het veertig graden was. Hij vond het fris. Een gek beeld, maar niet verassend.
Een jongvolwassene voelt een verschil in huidtemperatuur van een halve graad. Bij ouderen moet dat richting vijf graden gaan. Ze passen hun gedrag niet aan omdat ze het probleem niet voelen. Daar komt bij dat ze het objectief sneller koud hebben, door een lagere rustverbranding, minder spiermassa en een tragere doorbloeding van de huid. Ze zweten minder en hun dorstgevoel is afgestompt. Dus terwijl ze sneller oververhitten, voelen ze vooral kou.
Daarnaast lopen mensen die alleen wonen, op een bovenverdieping in een stad, het grootste risico. Sociale isolatie is sinds de hittegolf van Chicago in 1995 bij elke ramp opnieuw de meest onderschatte factor gebleken op warme dagen. Voor oude mensen is het dus niet zo zeer de warmte, maar het sociale isolement die voor meer sterfte zorgt.
Terug naar die 740 airco's per dag
Test-Aankoop waarschuwde begin juli dat installateurs overbevraagd zijn, dat wachttijden oplopen en dat sommige verkopers de prijzen optrekken. Mensen tekenen offertes van duizenden euro's zonder te vergelijken.
George Loewenstein beschreef waarom dat gebeurt en noemde het de hot-cold empathy gap. In een koude toestand kunnen we ons niet voorstellen hoe een hete toestand voelt, en omgekeerd. In november kan niemand zich indenken hoe ondraaglijk zijn slaapkamer in augustus wordt, dus bestelt niemand buitenzonwering. In augustus kan niemand zich voorstellen dat het ooit nog koud wordt, dus tekent men in paniek.
We beslissen dus over hitte op het moment dat ons brein daar het slechtst toe in staat is. Die zevenhonderdveertig toestellen per dag zijn geen rustige klimaatadaptatie. Dat is een land dat koopt met een oververhitte prefrontale cortex. En airco's blazen hun warmte gewoon de straat in, dus u koelt uw slaapkamer en verwarmt die van uw buur.
Wat wel werkt
Bescherm de nacht in plaats van de dag. Buitenzonwering vóór de zon binnenvalt, doorluchten na zonsondergang, slaapkamer onder de vierentwintig graden. Koel voor het slapengaan je handen, voeten en gezicht af, want daar zit de warmteafvoer. Een lauwe douche werkt daarvoor beter dan een koude. Een ventilator helpt tot ongeveer vijfendertig graden, daarboven blaast hij vooral hete lucht.
Bescherm uw beslissingen, niet alleen uw humeur. Verplaats belangrijke keuzes en moeilijke gesprekken naar de voormiddag. Een afspraak met jezelf zoals "geen grote beslissingen na drie uur tijdens een hittegolf" klinkt banaal maar kan groot effect hebben op beslissingskwaliteit.
Cognitieve offloading. Wanneer het te warm is heeft uw prefrontale cortex minder werkgeheugen beschikbaar, dus weegt alles wat daar toch al capaciteit van opeet plots dubbel. Voor veel kenniswerk is 40% van de job coördinatie. Een mailbox met tweehonderd ongelezen berichten functioneert dan als een wachtrij van openstaande beslissingen, en onafgewerkte taken blijven actief in je werkgeheugen hangen. Dergelijk werk eet extra aan de beslissingskwaliteit op warme dagen. Haal wat openstaat uit je hoofd en zet het ergens neer waar je het niet hoeft te onthouden.
Zorg dat je de temperatuur kan beïnvloeden. Onderzoek naar thermisch comfort in gebouwen laat consequent zien dat mensen die zelf een raam kan openzetten of zelf een ventilator kan regelen, hogere temperaturen aanvaardbaar vindt dan wie in een gebouw zit waar de klimaatregeling voor hem beslist. Bij exact dezelfde temperatuur. Dezelfde negenentwintig graden voelen anders aan als u er zelf iets aan kan doen.
Creatine & Cafeïne
Tot slot
Een verklaring is natuurlijk geen vrijgeleide. Maar wie weet dat zijn rem losser staat, kan compenseren. Die mail die u nu wil versturen, verstuurt u beter morgenvoormiddag.
En wat mij deze zomer bezighoudt: Hoe kunnen we kenniswerkers ontzorgen van al dat coördinatie werk? Daarvoor bouw ik momenteel aan Pidgy. Een slimme AI assistent die mails leest en voorbereid, taken klaarzet en zorgt dat je weet wie er nog moet antwoorden en wie er op u wacht. We hebben momenteel een waitlist die we stelselmatig open stellen.
Bronnen
- Burke, M., González, F., Baylis, P., Heft-Neal, S., Baysan, C., Basu, S., & Hsiang, S. (2018). Higher temperatures increase suicide rates in the United States and Mexico. Nature Climate Change, 8, 723-729. https://doi.org/10.1038/s41558-018-0222-x
- Lee, M. J., e.a. (2025). Antipsychotics and other risk factors for mortality among people with schizophrenia during an extreme heat event. Scientific Reports, 15. https://doi.org/10.1038/s41598-025-17591-0
- Liu, J., Varghese, B. M., Hansen, A., e.a. (2021). Is there an association between hot weather and poor mental health outcomes? A systematic review and meta-analysis. Environment International, 153, 106533. https://doi.org/10.1016/j.envint.2021.106533
- Martin-Latry, K., Goumy, M. P., Latry, P., e.a. (2007). Psychotropic drugs use and risk of heat-related hospitalisation. European Psychiatry, 22(6), 335-338. https://doi.org/10.1016/j.eurpsy.2007.03.007
- Minor, K., Bjerre-Nielsen, A., Jonasdottir, S. S., Lehmann, S., & Obradovich, N. (2022). Rising temperatures erode human sleep globally. One Earth, 5(5), 534-549. https://doi.org/10.1016/j.oneear.2022.04.008
- Nori-Sarma, A., Sun, S., Sun, Y., e.a. (2022). Association between ambient heat and risk of emergency department visits for mental health among US adults, 2010 to 2019. JAMA Psychiatry, 79(4), 341-349. https://doi.org/10.1001/jamapsychiatry.2021.4369
- Obradovich, N., Migliorini, R., Mednick, S. C., & Fowler, J. H. (2017). Nighttime temperature and human sleep loss in a changing climate. Science Advances, 3(5), e1601555. https://doi.org/10.1126/sciadv.1601555
- Van Dongen, H. P. A., Maislin, G., Mullington, J. M., & Dinges, D. F. (2003). The cumulative cost of additional wakefulness. Sleep, 26(2), 117-126. https://doi.org/10.1093/sleep/26.2.117
- Cijfers over airco-installaties: Frixis, via De Tijd, 7 augustus 2026.
