De magie van de tv-crowdfunding lijkt uitgewerkt: waarom kijkers plots minder meeleven met kandidaten

Er leek afgelopen tijd een turbo te staan op crowdfundings. Maar elk jaar tonen schenkers zich minder gul. Is de magie er stilaan af? “Als we het gevoel hebben dat het om een hele groep gaat, leven we minder mee.”

Na de afloop van Blind gekocht doken dit seizoen twee crowdfundings op voor de deelnemers. Eentje voor alleenstaande mama Nicky, die geen lening kon krijgen en dus de droom van haar eigen huis in rook zag opgaan. En eentje voor de ouders van baby Gloria, die onderzoek willen doen naar de ziekte waaraan hun dochtertje lijdt. Dan is er nog dat andere vastgoedprogramma, Huis gemaakt, waarin de drie verliezende koppels een crowdfunding hebben lopen om alsnog het huis te kunnen kopen waarin ze maanden gezwoegd hebben. Zo komt de teller van de inzamelacties – die na een tv-présence afgevuurd worden – op vijf te staan, in slechts twee weken tijd.

Opvallend is dat die inzamelacties dit keer wat blijven steken. Nicky haalde wel nog 20.000 euro op met hulp van presentator Jani Kazaltzis. Maar twee koppels uit Huis gemaakt halen geen 5.000 euro binnen. Bij vorige seizoenen, in 2022, had een koppel al na één dag 14.000 euro opgehaald. Het jaar daarvoor ging het om het gigantische bedrag van 125.000 euro.

Niet gewild

Seppe en Axelle konden vorig jaar zelfs hun woning kopen, met het extra steuntje van Vlaanderen in de vorm van 26.000 euro. “Enkele fans hadden losse acties op poten gezet. Mijn beste vriendin heeft die samengevoegd tot één. We hebben de oproep van anderen om te storten gerepost op onze sociale media”, zegt Axelle. Met een bereik van bijna 40.000 Instagram-volgers kan dat tellen. Ook zij ziet dat er dit jaar minder diep in de portemonnee wordt getast. “Ik weet niet hoe het komt, misschien was de gunfactor er omdat we jong zijn en de kijkers medelijden hadden.”

Ook jong is Laura, deelneemster van dit seizoen. Voorlopig strandt ze met haar vriend op een bedrag van 4.785 euro. Doel van de actie: 55.000 euro. Ook daar was het een vriendin die alles op poten zette. “Wij wilden het eigenlijk niet. We zijn overspoeld geweest met negativiteit. We waren bang dat deze actie dat weer zou uitlokken. We vinden het lief dat mensen dit voor ons doen. Voor het geld dat we nu al hebben, moet ik twee maanden gaan werken. Maar we verwachten dit absoluut niet. Daarom verspreiden we de link zelf niet. We zijn dankbaar, maar we deden hiervoor absoluut niet mee. We wisten dat verliezen een optie was.”

De norm

Dat deelnemers dit seizoen minder ‘reclame maken’ voor de acties, kan verklaren waarom de magie van crowdfunding lijkt te zijn uitgewerkt. Vera Hoorens, professor Sociale Psychologie aan de KU Leuven, ziet nog andere. “Wij mensen leven makkelijk mee met wat we noemen ‘het unieke slachtoffer’. Toen de eerste acties gelanceerd werden, was het nog nieuw. We dachten: er is één koppel of één persoon met een tegenslag en die willen we helpen. Wie nu een actie lanceert, is al een van de velen. Als we het gevoel hebben dat het om een hele groep gaat, allemaal met hetzelfde probleem, leven we minder mee en voelen we ons minder aangesproken.” Hetzelfde zegt gedragswetenschapper Mathias Celis (UGent). “Zo’n actie werkt als het geen patroon is en bij een uniek geval blijft, terwijl het nu met Huis gemaakt wat de norm wordt.”

Die veelvuldigheid kan de schenker doen denken aan belangenvermenging. Hoorens: “Mensen krijgen na enkele seizoenen misschien het gevoel dat kandidaten gerekend hebben op een crowdfunding. Dat kan absoluut onwaar zijn, maar is een perceptie die maakt dat mensen zulke acties minder sympathiek of spontaan vinden dan wanneer een verwante persoon in de bres springt voor iemand die in de put zit, geheel belangeloos. In onze samenleving wordt altruïsme heel erg gewaardeerd. Juist dat maakt ons allergisch voor situaties waarin het, terecht of niet, lijkt alsof iemand een berekend soort eigenbelang laat doorgaan voor altruïsme.”

Gunfactor

Ook de snelle opeenvolging van beide programma’s speelt misschien een negatieve rol. “De twee formats worden door ons in dezelfde categorie geplaatst onder ‘vastgoed-tv’. Als het gevoel heerst dat kandidaten in die categorie het onderste uit de kan halen, kan dat afslaan op de bereidheid van mensen. Ook afgunst kan meespelen. Kandidaten krijgen al de kans op een huis tegen een minder realistisch budget dan op de reguliere markt, en vragen er daarna nog iets bovenop.”

Er bestaat onderzoek over de gunfactor voor mensen in nood. En die blijkt af te hangen van erg banale dingen. Zoals in welke mate een persoon op jou lijkt, legt de sociaal psycholoog nog uit. “Er bestaat een boeiend onderzoek over mensen die van een onbekende een hulpvraag krijgen. Wanneer de hulpvrager heteroseksueel lijkt, krijgt die vaker hulp, eenvoudigweg omdat de meerderheid van de bevolking zelf ook heteroseksueel is. Bij tv hangt het dus echt af van hoe mensen gepresenteerd worden en of je jezelf daarin kan herkennen.”

Celis wijst op framing op televisie. “De manier waarop iemand afgebeeld wordt, maakt een verschil in keuzegedrag. En soms wordt op tv een bepaald type gecreëerd, zoals dat van ‘de bitch’. Het maakt zeker uit hoe iemand overkomt, bijvoorbeeld als iemand die oprecht een probleem heeft. Dat maakt dat we als mens oprecht compassie krijgen of niet.” Dat mensen in deze economische tijden minder gul zijn, zou geen verklaring mogen zijn, aldus Celis. “Het kan een deel zijn van de puzzel, maar uit data rond goede doelen blijkt dat mensen altijd blijven geven.”

Chloë Stylemans