Het Nieuwsblad · Michiel Thijs · 3 July 2025
Wat hebben Billie Eilish, Snoop Dogg, Angèle, Average Rob, Dua Lipa en Clint Eastwood gemeen? Ze zijn cóól. En dat is lang niet iedereen gegeven. Maar wat hebben zij dan dat anderen niet hebben? En hoe kan je óók cool worden? Wetenschappers gingen het na.
Wie écht cool wil zijn, kan kennelijk maar beter een extraverte, hedonistische, machtige, avontuurlijke, autonome en open persoonlijkheid hebben. Tot dat besluit komt althans een panel van internationale onderzoekers. Zij vroegen bijna zesduizend respondenten om een persoon die zij cool en niet cool vinden te quoteren aan de hand van een reeks van vijftien verschillende persoonlijkheidskenmerken. Hoewel de studie werd afgenomen in twaalf verschillende landen met erg verschillende culturen (de VS, Duitsland, Spanje, Australië, Turkije, Mexico, Chili, China, India, Nigeria, Zuid-Afrika en Zuid-Korea), bleken de zes eerder genoemde karaktereigenschappen uiteindelijk verrassend universeel.
Een bijzondere vaststelling, wetende dat wat vandaag cool is, dat morgen helemaal niet meer hoeft te zijn. En dat het concept van coolheid nog relatief nieuw is. Tot de jaren 30 van de vorige eeuw betekende cool nog gewoon fris, maar dankzij de Amerikaanse jazzscene kreeg het woord zijn overdrachtelijke betekenis, om uit te drukken dat iets ‘intens goed’ was. Door de jaren heen groeide de populariteit van het woord én het aantal betekenissen. Cool werd ook modieus, trendy, zelfverzekerd, aantrekkelijk, rebels, enzovoort. “’Cool’ is zo’n ambigu begrip geworden dat je het eigenlijk niet meer kunt definiëren, en de onderzoekers doen ook weinig moeite om het af te bakenen”, duidt cultuursocioloog Walter Weyns.
Een constante, zo blijkt ook uit eerder onderzoek, is dat coolheid als positief wordt gezien. Al betekent dat volgens de nieuwe studie, die deze week in het Journal of experimental psychology: general verscheen, niet dat coolheid helemaal gelijkstaat aan goedheid. Zo zouden ‘goede’ mensen conformistischer, traditioneler, warmer en aangenamer en kalmer zijn dan coole mensen. “Coolheid, daarentegen, geeft iets meer rebels en onconventioneels weer”, aldus Caleb Warren van de Universiteit van Arizona, co-auteur van de studie.
“Het zijn heel typisch Amerikaanse waarden die in dit onderzoek naar voren komen als coole persoonskenmerken. Dat toont aan hoe de ene cultuur in dit tijdperk van razendsnelle technologische evolutie een wereldbeeld kan opdringen aan andere culturen”, zegt gedragspsycholoog Mathias Celis (UGent). “De Amerikaanse popcultuur wordt ons als het ware door de strot geramd en dicteert in grote mate wat we cool zijn gaan vinden.”
“Dit onderzoek bewijst vooral hoe invloedrijk de Amerikaanse cultuur op de wereld is”, beaamt cultuursocioloog Luuc Brans (KU Leuven). “Een belangrijke kritiek op deze studie is dat mensen die niet bekend zijn met het woord ‘cool’ uit de steekproef zijn geweerd. Daardoor blijft het onduidelijk hoe invloedrijk het concept ‘coolheid’ is in een cultuur en kom je al sneller bij een erg Amerikaans idee van coolheid uit, dat we kennen uit de hiphop en van macho actiehelden.”
Niet zo coole Diddy
Wie niet extravert, machtig of hedonistisch is, maar wel graag cool wil zijn, hoeft overigens niet te wanhopen. De zelfverklaarde eenzaat Billie Eilish is bij uitstek introvert, rapper Zwangere Guy ruilde zijn losbandige levensstijl in voor een ascetisch bestaan, en de ooit zo coole P Diddy bleek zo hedonistisch dat het destructief en vooral very uncool wordt.
“In Vlaanderen zet Pommelien Thijs misschien wel de toon voor wat we cool vinden. Ze bereikt een groot publiek maar blijft geloofwaardig, en ze durft zich uit te spreken”, zegt Celis. “Laura Tesoro heeft een beetje hetzelfde profiel, maar nog niet hetzelfde succes. Dat ze daar zo open over is, maakt van haar de underdog, en dus ook cool. Voor mij persoonlijk is Lieven Scheire het typevoorbeeld: jaren geleden zou hij misschien niet gehoord worden, nu is een nerd zijn iets om trots op te zijn en zijn er Nerdland Festivals, mede doordat hij consistent zijn ding bleef doen.”
Michiel Thijs